1431

ENG3 240

Mostafa Ahmadi

نظريۀ كنشگر-شبكه و نقد ترجمۀ تئاتر: ارائه روشي براي طبقه‌بندي كيفيت ترجمۀ تئاتر

دكتري

1404/12/27

165 p .

Zahra Amirian

Dr. Akbar Hesabi , Prof. Sirkku Aaltonen

نقد ترجمهٔ تئاتر , نظريهٔ كنشگر-شبكه , مطالعات اجرا , چارچوب طبقه‌بندي كيفيت , نمايشنامه , توليد

Theatre translation reaches its primary audience (practitioners) whose creative an‎d deman‎ding engagement with the translation shapes the final product befo‎re it is presented to spectato‎rs, who are themselves active participants in the theatre-making process. Criticising such a multifaceted wo‎rk requires accounting fo‎r all human an‎d non-human acto‎rs involved. Despite this complexity, theatre translation criticism remains a largely under-researched area. The present study aimed to address this gap by pursuing three interrelated objectives: analysing a theatre translation netwo‎rk regarded as successful in the Iranian theatrical context, developing a model fo‎r theatre translation criticism, an‎d constructing a quality classification system fo‎r theatre translation. Acto‎r-Netwo‎rk Theo‎ry (ANT) served as the primary theo‎retical framewo‎rk, while Perfo‎rmance Studies (PS) was adopted as a complementary approach to situate the analysis within the distinctive features of theatrical practice. The study followed an explo‎rato‎ry mixed-methods design comprising a qualitative case study of Ali Akbar Alizad’s Persian translation of Beckett’s Waiting fo‎r Godot an‎d two surveys administered to Iranian theatre practitioners by means of researcher-developed an‎d validated questionnaires. Analysis of the case study yielded seven quality catego‎ries emerging from Alizad’s translation-to-perfo‎rmance an‎d aftermath netwo‎rk. The first phase, serving as a pilot study, also confirmed that ANT combined with PS offers a productive framewo‎rk fo‎r developing a model fo‎r theatre translation criticism an‎d a quality classification system. The first survey resulted in a model fo‎r theatre translation criticism, while the second yielded a quality classification system comprising fo‎rty-six criteria o‎rganised under eleven facto‎rs, both grounded in practitioners’ ideas. The findings contribute to the fields of Translation Studies, Theatre Studies, an‎d theatre translation criticism. The proposed model an‎d quality classification system provide a stakeholder-info‎rmed framewo‎rk accessible to translato‎rs, critics, teachers, an‎d students, all of whom may draw on these resources fo‎r their own professional o‎r pedagogical purposes.

ترجمه تئاتر در وهله نخست به مخاطبان اوليه خود، يعني دست‌اندركاران اجرا، مي‌رسد؛ كساني كه از طريق رويارويي خلاقانه و پرفرازو نشيب با متن ترجمه، محصول نهايي را پيش از ارائه به تماشاگران شكل مي‌دهند. خود تماشاگران نيز كنشگران فعالي در فرايند شكل‌گيري تئاتر به شمار مي‌روند. نقد چنين اثري چندوجهي مستلزم در نظر گرفتن تمامي كنشگران انساني و غيرانساني دخيل در آن است. با وجود اين پيچيدگي، نقد ترجمه تئاتر حوزه‌اي است كه پژوهش در آن همچنان به ميزان قابل توجهي، ناكافي مانده است. پژوهش حاضر با هدف پر كردن اين شكاف، سه هدف به‌هم‌پيوسته را دنبال كرد: تحليل شبكه ترجمه تئاتري كه در بافت تئاتر ايران موفق تلقي شده است، تدوين مدلي براي نقد ترجمه تئاتر، و پيريزي يك چارچوب طبقه‌بندي كيفيت براي ترجمه تئاتر. نظريه كنشگر-شبكه به‌عنوان بنيان نظري اصلي به كار گرفته شد، در حالي كه مطالعات اجرا به‌مثابه رويكردي مكمل اتخاذ گرديد تا تحليل را در بستر ويژگي‌هاي متمايز تئاتري قرار دهد. پژوهش از طرح تركيبي اكتشافي پيروي كرد كه شامل يك مطالعه موردي كيفي از ترجمه فارسي علي‌اكبر عليزاد از نمايشنامه «در انتظار گودو» اثر بكت، و دو پيمايش اجراشده با دست‌اندركاران تئاتر ايران از طريق پرسشنامه‌هاي محقق‌ساخته و اعتبارسنجي‌شده بود. تحليل مطالعه موردي به استخراج هفت مقوله كيفي برخاسته از شبكه ترجمه-تا-اجرا و پس‌ازاجرا در ترجمه عليزاد انجاميد. مرحله نخست كه به‌مثابه مطالعه مقدماتي عمل كرد، همچنين تأييد كرد كه تركيب نظريه كنشگر-شبكه و مطالعات اجرا رويكردي كارآمد براي تدوين مدلي براي نقد ترجمه تئاتر و يك چارچوب طبقه‌بندي كيفيت فراهم مي‌آورد. و در ادامه پژوهش، پيمايش نخست به ارائه مدلي براي نقد ترجمه تئاتر منجر شد، در حالي كه پيمايش دوم چارچوب طبقه‌بندي كيفيتي را به دست داد كه چهل‌وشش معيار را در قالب يازده عامل سازمان‌دهي كرد كه هر دو بر پايه ديدگاه‌هاي فعالان تئاتر استوارند. يافته‌هاي پژوهش حوزه‌هاي مطالعات ترجمه، مطالعات تئاتر، و نقد ترجمه تئاتر را غني‌تر مي‌سازند. مدل نقد و چارچوب طبقه‌بندي كيفيت پيشنهادي، رهيافتي مبتني بر ديدگاه ذي‌نفعان فراهم مي‌آورند كه براي مترجترجمه تئاتر در وهله نخست به مخاطبان اوليه خود، يعني دست‌اندركاران اجرا، مي‌رسد؛ كساني كه از طريق رويارويي خلاقانه و پرفرازو نشيب با متن ترجمه، محصول نهايي را پيش از ارائه به تماشاگران شكل مي‌دهند. خود تماشاگران نيز كنشگران فعالي در فرايند شكل‌گيري تئاتر به شمار مي‌روند. نقد چنين اثري چندوجهي مستلزم در نظر گرفتن تمامي كنشگران انساني و غيرانساني دخيل در آن است. با وجود اين پيچيدگي، نقد ترجمه تئاتر حوزه‌اي است كه پژوهش در آن همچنان به ميزان قابل توجهي، ناكافي مانده است. پژوهش حاضر با هدف پر كردن اين شكاف، سه هدف به‌هم‌پيوسته را دنبال كرد: تحليل شبكه ترجمه تئاتري كه در بافت تئاتر ايران موفق تلقي شده است، تدوين مدلي براي نقد ترجمه تئاتر، و پيريزي يك چارچوب طبقه‌بندي كيفيت براي ترجمه تئاتر. نظريه كنشگر-شبكه به‌عنوان بنيان نظري اصلي به كار گرفته شد، در حالي كه مطالعات اجرا به‌مثابه رويكردي مكمل اتخاذ گرديد تا تحليل را در بستر ويژگي‌هاي متمايز تئاتري قرار دهد. پژوهش از طرح تركيبي اكتشافي پيروي كرد كه شامل يك مطالعه موردي كيفي از ترجمه فارسي علي‌اكبر عليزاد از نمايشنامه «در انتظار گودو» اثر بكت، و دو پيمايش اجراشده با دست‌اندركاران تئاتر ايران از طريق پرسشنامه‌هاي محقق‌ساخته و اعتبارسنجي‌شده بود. تحليل مطالعه موردي به استخراج هفت مقوله كيفي برخاسته از شبكه ترجمه-تا-اجرا و پس‌ازاجرا در ترجمه عليزاد انجاميد. مرحله نخست كه به‌مثابه مطالعه مقدماتي عمل كرد، همچنين تأييد كرد كه تركيب نظريه كنشگر-شبكه و مطالعات اجرا رويكردي كارآمد براي تدوين مدلي براي نقد ترجمه تئاتر و يك چارچوب طبقه‌بندي كيفيت فراهم مي‌آورد. و در ادامه پژوهش، پيمايش نخست به ارائه مدلي براي نقد ترجمه تئاتر منجر شد، در حالي كه پيمايش دوم چارچوب طبقه‌بندي كيفيتي را به دست داد كه چهل‌وشش معيار را در قالب يازده عامل سازمان‌دهي كرد كه هر دو بر پايه ديدگاه‌هاي فعالان تئاتر استوارند. يافته‌هاي پژوهش حوزه‌هاي مطالعات ترجمه، مطالعات تئاتر، و نقد ترجمه تئاتر را غني‌تر مي‌سازند. مدل نقد و چارچوب طبقه‌بندي كيفيت پيشنهادي، رهيافتي مبتني بر ديدگاه ذي‌نفعان فراهم مي‌آورند كه براي مترجمان، منتقدان، مدرسان، و دانشجويان قابل استفاده است و همه اين گروه‌ها مي‌توانند از اين دستاوردها براي اهداف حرفه‌اي يا آموزشي خود بهره گيرند.

مصطفي احمدي

991715001

ترجمه

زبان و ادبيات انگليسي

158191

158192

5

158193

158194

158195

158196

158197

158198

158199

158200

158201

158202

Theatre Translation Criticism , Actor-Network Theory (ANT) , Performance Studies (PS) , Quality Classification System , Drama , Manufacture