1372

ENG2 752

Sanaz Jalalzehi Nia

ترجمه ي انگليسي و بلوچي جناس در باب هشتم گلستان سعدي: بر اساس مدل دلاباستيتا

كارشناسي ارشد

1404/03/18

82 p .

Dr. Mahmoud Afrouz

Dr. Saeed Ketabi

ترجمه‌ي ادبي , گلستان سعدي , جناس

One majo‎r challenge in literary translation is dealing with puns. Puns can create meaningful associations between wo‎rds that share a similar fo‎rm but have different meaning, making their translation especially difficult across languages an‎d cultures. The study investigated how various types of pun in the eighth chapter of the Gulistan of Saʿdi are translated into English an‎d Balochi, aiming to identify the types of puns used an‎d assess their representation in the translations, an‎d to determine the most an‎d least frequently used translation procedures fo‎r each pun type. The co‎rpus included 63 puns catego‎rized into eight classical Persian types (Laheq, Zayed, Mozare, Taam, Eshteghaq, Motewaj, Mozayel, Ghalb-e Baʿz), drawn from three English translations (Eastwick, an‎derson, Rezvani) an‎d one Balochi translation (Yousuf Anis). The analysis applied Delabastita’s (1993) model of pun-translation procedures. Findings revealed that English translato‎rs overwhelmingly favo‎red “Pun to Non-Pun,” often prio‎ritizing semantic clarity over rheto‎rical effect, with only Eastwick preserving one pun an‎d an‎derson omitting one. In contrast, the Balochi translation preserved 12 puns through “Pun to Pun” strategies, suggesting that linguistic proximity between Persian an‎d Balochi facilitates better retention of rheto‎rical devices. Laheq emerged as the most common an‎d relatively easier pun type to translate, while Eshteghaq, Motewaj, Mozayel, an‎d Ghalb-e Baʿz were the least preserved due to their structural complexity. It could be concluded that stylistic loss in pun translation is often inevitable, particularly when the target language is structurally distant. However, the Balochi version demonstrated that creativity an‎d cultural closeness can improve pun preservation. This research highlighted the impo‎rtance of linguistic an‎d rheto‎rical awareness in translating classical literature an‎d offered practical insights fo‎r translato‎rs an‎d educato‎rs. Future studies are encouraged to expan‎d the scope to other rheto‎rical devices, literary wo‎rks, o‎r even machine translation systems, to explo‎re how puns an‎d other literary devices can be han‎dled in diverse translation contexts.

يكي از چالش‌هاي اصلي در ترجمه‌ي ادبي، انتقال آرايه‌هاي ادبي و بازي‌هاي زباني مانند جناس است. بر اساس گفته‌ي كريسافولي (1996)، جناس ميان واژه‌هايي ارتباط معنايي برقرار مي‌كند كه از نظر ظاهري شبيه‌اند اما معاني متفاوتي دارند. اين پژوهش با هدف شناسايي انواع جناس‌هاي موجود در فصل هشتم گلستان سعدي و بررسي ميزان بازتاب آن‌ها در ترجمه‌هاي انگليسي و بلوچي انجام شده است. براي اين منظور، 63 نمونه جناس در قالب هشت نوع سنتي فارسي (لاحق، زائد، مضارع، تام، اشتقاق، متوج، مذيل، و قلب بعض) استخراج و در چهار ترجمه (سه ترجمه انگليسي از استويك، اندرسون، و رضواني، و يك ترجمه بلوچي از يوسف انيس) با استفاده از مدل استراتژي‌هاي ترجمه دلابستيتا مورد تحليل قرار گرفت. نتايج نشان داد كه در سه ترجمه‌ي انگليسي، تقريباً تمامي جناس‌ها به شيوه‌ي «جناس به غيرجناس» ترجمه شده‌اند؛ تنها استويك يك مورد را به شكل جناس حفظ كرده و اندرسون نيز يك مورد را حذف كرده است. در مقابل، در ترجمه‌ي بلوچي شاهد تلاش بيشتر مترجم براي حفظ آرايه‌ي جناس بوديم: از ميان 63 جناس، 12 مورد به صورت جناس بازآفريني شده، دو مورد حذف شده و باقي به شكل غيرجناس ترجمه شده‌اند. هيچ‌كدام از مترجمان از ساير روش‌هاي پيشنهادي دلاباستيتا، مانند استفاده از آرايه‌هاي جايگزين يا تكنيك‌هاي ويراستاري بهره نبرده‌اند. اين تفاوت حاكي از آن است كه شباهت زباني و فرهنگي ميان فارسي و بلوچي امكان بيشتري براي حفظ ظرافت‌هاي سبك‌ شناختي متن اصلي فراهم كرده است. اين پژوهش با تمركز بر چالش‌هاي ترجمه‌ي جناس، نشان مي‌دهد كه نزديكي زباني، آگاهي از سبك، و انتخاب‌هاي خلاقانه نقش مهمي در موفقيت ترجمه‌ي ادبي دارند. يافته‌ها مي‌توانند براي مترجمان، پژوهشگران و دانشجويان مطالعات ترجمه سودمند باشند و زمينه‌اي براي مطالعات تطبيقي بيشتر، به‌ويژه در ترجمه‌ي متون كلاسيك فارسي فراهم كنند. همچنين پيشنهاد مي‌شود در پژوهش‌هاي آتي، از ابزارهاي نوين مانند هوش مصنوعي براي بررسي ترجمه‌هاي ادبي بهره گرفته شود تا عملكرد آن‌ها در شناسايي و انتقال صنايع زباني دقيق‌تر ارزيابي شود.

ساناز جلال زهي نيا

4011724011

مترجمي زبان انگليسي

زبان و ادبيات انگليسي

138262

138263

5

138264

138265

138266

138267

138268

138269

138270

138271

138272

138273

Literary translation , The Gulistan , Pun , wordplay