رابطه تاب آوري، خودپنداره تحصيلي و خلاقيت با كم پيشرفتي تحصيلي دانش‌آموزان تيزهوش

كم‌پيشرفتي تحصيلي در دانش‌آموزان تيزهوش، با وجود توانايي شناختي بالا، يكي از چالش‌هاي اساسي نظام آموزشي است. پژوهش حاضر با هدف بررسي نقش تاب‌آوري، خودپنداره تحصيلي و خلاقيت در پيش‌بيني كم‌پيشرفتي تحصيلي در اين دانش‌آموزان انجام شد. اين پژوهش از نوع توصيفي-همبستگي بود كه جامعه آماري آن را دانش‌آموزان دختر تيزهوش دوره متوسطه اول شهر اصفهان در سال تحصيلي 1404–1405 تشكيل مي‌دادند. نمونه‌اي متشكل از 104 دانش‌آموز (50 نفر تيزهوش عادي و 54 نفر تيزهوش كم‌پيشرفت) به روش نمونه‌گيري خوشه‌اي چندمرحله‌اي انتخاب و با استفاده از پرسشنامه‌هاي تاب‌آوري كانر و ديويدسون، خودپنداره تحصيلي ليو و وانگ و خلاقيت عابدي مورد ارزيابي قرار گرفتند. داده‌ها با استفاده از تحليل رگرسيون لجستيك بررسي شد. نتايج نشان داد كه از ميان متغيرهاي پژوهش، تنها خودپنداره تحصيلي توانست به‌طور معناداري دو گروه را از يكديگر متمايز كند (0/001‎>p)؛ به‌طوري‌كه با افزايش هر واحد نمره در خودپنداره تحصيلي، شانس قرارگيري در گروه تيزهوشان عادي 8/4 درصد افزايش يافت و اين متغير قادر بود 18 درصد از واريانس كم‌پيشرفتي تحصيلي را تبيين كند. تاب‌آوري و نمره كل خلاقيت اثر معناداري نداشتند، هرچند در ابعاد خلاقيت، مؤلفه توسعه اثر مثبت و مؤلفه ابتكار اثر منفي نشان دادند. در نهايت، با توجه به اينكه خودپنداره تحصيلي قوي‌ترين پيش‌بين كم‌پيشرفتي در دانش‌آموزان تيزهوش شناخته شد، تدوين مداخلات مشاوره‌اي و آموزشي با هدف تقويت نگرش مثبت دانش‌آموزان نسبت به توانايي‌هاي تحصيلي‌شان جهت پيشگيري از كم‌پيشرفتي امري ضروري است.

Gifted Students , Academic Underachievement , Academic Self-Concept , Resilience , Creativity

The Relationship between Resilience, Academic Self-Concept, an‎d Creativity with Underachievement in Gifted Students

روان شناسي و آموزش افراد با نيازهاي خاص

Underachievement in gifted students, despite their high cognitive ability, is one of the fundamental challenges in educational systems. This study aimed to investigate the role of resilience, academic self-concept, an‎d creativity in predicting academic underachievement among these students. The research was descriptive-correlational in nature. The statistical population consisted of female gifted middle school students in Isfahan during the 2025–2026 academic year. A sample of 104 students (50 typically achieving gifted an‎d 54 underachieving gifted) was selec‎ted through multi-stage cluster sampling an‎d eva‎luated using the Connor-Davidson Resilience Scale, the Liu an‎d Wang Academic Self-Concept Scale, an‎d the Abedi Creativity Test. Data were analyzed using logistic regression analysis. The results indicated that among the research variables, only academic self-concept significantly differentiated the two groups (p<‎0.001p <‎ 0.001p<‎0.001). Specifically, for each one-unit increase in academic self-concept, the odds of being classified in the typically achieving gifted group increased by 8.4%, an‎d this variable explained 18% of the variance in academic underachievement. Resilience an‎d total creativity scores did not show significant effects; however, regarding the dimensions of creativity, the ‘elaboration’ component showed a positive effect, while the ‘originality’ component showed a negative effect. Finally, given that academic self-concept was identified as the strongest predictor of underachievement in gifted students, it is essential to develop counseling an‎d educational interventions aimed at fostering students’ positive attitudes toward their own academic abilities to prevent underachievement.

5

164533