منابع مسيرشغلي در فرآيند گذار دانشگاه به كار: اكتشاف فرآيند شكل‌گيري و بررسي نقش ميانجيگري آن در مدل انطباق

اين پژوهش با هدف كشف فرآيند شكل‌گيري منابع مسيرشغلي دانشجويان در حال گذار دانشگاه به كار، تبيين وضعيت و بررسي نقش آن در مدل انطباق در دو قسمت كيفي و كمي انجام شد. در قسمت كيفي، با 20 دانشجوي كارشناسي دانشگاه اصفهان (ترم 6 به بالا) به شيوه‌ي نمونه‌گيري هدفمند، گلوله برفي و نظري مصاحبه نيمه‌ساختاريافته عميق انجام شد و داده‌ها با روش نظريه زمينه‌اي سازه‌گرا (چارمز، 2014) تحليل گرديد. يافته‌هاي كيفي منجر به ارائه‌يك مدل نظري فرآيندي شد كه نشان مي‌دهد فرآيند شكل‌گيري منابع مسير شغلي، برآيند يك فرآيند هويت‌سازي پيچيده و تعاملي است. اين فرآيند با زمينه‌سازي پيشادانشگاهي (بافت تربيتي، تعامل ارزشي، تجارب زيسته) آغاز شده و به شكل‌گيري هويت تحصيلي دانش‌آموزي منجر مي‌شود. سپس در دگرديسي هويتي، فرد به يكي از چهار گونه هويت دانشجويي پايدار شامل خطي‌انفصالي (محروم از منابع)، خطي‌ابزاري (تمركز بر مدرك)، ميانه‌رو توسعه‌محور (رشد‌محور) و سيستمي تحول‌آفرين (خلق‌كننده منابع) تبديل مي‌شود. هر هويت، الگوي زيستي خاصي در دانشگاه ايجاد مي‌كند كه به‌طور مستقيم عوامل تسهيلگر و موانع دسترسي به منابع را فعال مي‌سازد و درنهايت پروفايل گذار شغلي منحصربه‌فردي را شكل مي‌دهد. در قسمت كمي (پيمايشي-توصيفي-همبستگي)، 628 نفر از دانشجويان كارشناسي دانشگاه اصفهان (ترم 4 به بالا) به روش نمونه‌گيري طبقه‌اي انتخاب شدند و با استفاده از پرسشنامه‌هاي منابع مسير‌شغلي (هيرشي و همكاران، 2018)، پنج‌عاملي‌بزرگ‌شخصيت (مك‌كري و كاستا، 2004)، مقياس‌هاي ارزيابي‌بنيادين‌خويشتن (جاج و دورهام، 2003)، انطباق‌پذيري مسير‌شغلي (ساويكاس و پورفلي، 2012)، اشتغال‌پذيري (پول و همكاران، 2014) و سياهه‌هاي انعطاف‌پذيري‌شناختي (دنيس و همكاران، 2010) و ساخت‌مسير‌شغلي دانشجويان (ساويكاس و همكاران، 2018) موردبررسي قرار گرفتند. تحليل‌هاي توصيفي و آزمون t نشان داد كه وضعيت كلي منابع مسير‌شغلي دانشجويان به‌طور معناداري بالاتر از سطح متوسط است. بااين‌حال، تفاوت‌هاي معناداري (p<‎0/001) بر اساس جنسيت و زيرگروه تحصيلي مشاهده شد: دانشجويان پسر در نمره كل و اكثر خرده‌مقياس‌ها (نظير خبرگي شغلي، دانش بازار‌كار و حمايت اجتماعي) از منابع شغلي بالاتري برخوردار بودند. همچنين، دانشجويان علوم‌انساني در مقايسه با علوم‌پايه و فني‌مهندسي، در نمره كل و بسياري از خرده‌مقياس‌ها (مانند حمايت دانشگاهي، شبكه‌سازي و يادگيري) منابع قوي‌تري گزارش كردند. به منظور بررسي نقش ميانجي منابع مسيرشغلي در مدل انطباق، داده‌هاي كمي با مدل‌سازي معادلات ساختاري تحليل شدند. يافته‌ها نشان داد كه منابع مسير‌شغلي و ساخت مسير شغلي، رابطه ارزيابي‌بنيادين‌خويشتن، انعطاف‌پذيري‌شناختي، روان‌رنجوري، برون‌گرايي، تجربه‌گرايي و توافق‌پذيري با اشتغال‌پذيري را به‌صورت كامل و رابطه وظيفه‌شناسي با اشتغال‌پذيري را به‌صورت جزئي ميانجي‌گري مي‌كنند. همچنين، ساخت‌مسير‌شغلي به‌صورت جزئي رابطه‌ي منابع مسير‌شغلي با اشتغال‌پذيري را ميانجي‌گري كرد، اما ا انطباق‌پذيري مسير‌شغلي در حضور ساير ميانجي‌ها، ارتباط متغيرهاي انطباق‌خواهي با اشتغال‌پذيري را ميانجي‌گري نكرد. اين نتايج، نقش محوري منابع مسير‌شغلي را در مدل انطباق و در ارتباط مؤلفه‌هاي شخصيتي با اشتغال‌پذيري نشان مي دهد. به طور كلي اين پژوهش نشان داد كه اگرچه وضعيت كلي منابع مسير‌شغلي در دانشجويان مطلوب است، نابرابري‌هاي مهمي بر اساس جنسيت و زيرگروه تحصيلي وجود دارد. در سطحي عميق‌تر، منابع مسير‌شغلي نه‌تنها به‌عنوان يك متغير ميانجي كليدي در رابطه صفات شخصيتي با اشتغال‌پذيري عمل مي‌كند، بلكه خود محصول يك فرآيند هويت‌محور عميق‌تر است. اين يافته‌ها بر لزوم طراحي مداخلات يكپارچه و هويت‌آگاه تأكيد دارد كه هم‌زمان هم به تقويت هدفمند منابع مسير‌شغلي (به‌ويژه در گروه‌هاي داراي محروميت) بپردازد و هم با تزريق منابع انتقالي بحراني، چرخه‌هاي معيوب هويتي را شكسته و گذار به الگوهاي سازنده‌تر را تسهيل نمايد.

adaptation model , career resource , Charmaz’s Grounded Theory , Employability , Identity , Personality , University-to-Work Transition

Career Resources in the university to work transition: discover-ing Career resource’s forming process an‎d investigating its medi-ating role in adaptation model

مشاوره

This research was conducted with the aim of discovering process of forming career resources in university to work transition, explaining the status an‎d investigating its mediating role in the adaptation model, carried out in separate qualitative an‎d quantitative parts. In the qualitative part, in-depth semi-structured interviews were conducted with 20 students in the purposive, snowball an‎d theoretical method of sampling, an‎d the data were analyzed using Constructivist Grounded Theory (Charmaz, 2014). The qualitative findings led to the development of a theoretical process model, showing that access to career resources is the outcome of a complex an‎d interactive iden-tity construction process. This process begins with pre-university contextualization (educational background, value interactions, lived experiences) an‎d leads to the formation of an academic-student identity. Then, in an identity metamorphosis, the individual adopts one of four stable student identity types: Linear-Detached (resource-deprived), Linear-Instrumental (degree-focused), Moderate-Developmental (growth-oriented), an‎d Systemic-Transformational (resource-creating). Each identity creates a specific university lifestyle that directly activates unique facili-tators an‎d barriers to accessing resources, ultimately shaping a distinct career transition profile. In the quantitative part (a descriptive-correlational survey), 628 undergraduate students (fourth semester an‎d above) from the University of Isfahan were selec‎ted through stratified ran‎dom sampling. They were assessed using stan‎dardized questionnaires an‎d Scales. Descriptive analyses an‎d t-tests showed that the overall status of studentsʹ career re-sources an‎d all its four dimensions was significantly above average. However, significant differ-ences were observed based on gender an‎d academic field(p<‎0/001): male students had better sta-tus in the total score an‎d most subscales (such as occupational expertise, labor market knowledge, an‎d social support). Also, humanities students, compared to those in basic sciences an‎d engineering, reported stronger resources in the total score an‎d many subscales (such as uni-versity support, networking, an‎d learning). Quantitative data were analyzed using structural equation modeling. The findings indicated that career resources an‎d student career construction fully mediated the relationships of core self-eva‎luations, cognitive flexibility, neuroticism, extra-version, openness, an‎d agreeableness with employability, an‎d partially mediated the relationship between conscientiousness an‎d employability. Furthermore, student career construction partially mediated the relationship between career pathway resources an‎d employability. However, the relationship between career adaptability an‎d employability was not significant in the presence of other mediators. These results confirm the central role of career resources in the adaptation mod-el an‎d in connecting personality components to employability. The final synthesis of the re-search indicates that although the overall status of career resources among students is favorable, significant structural inequalities exist based on gender an‎d academic field. At a deeper level, career resources not only act as a key mediating variable in the relationship between personality traits an‎d employability but are also themselves the product of a more profound identity-based process. These findings emphasize the necessity for designing integrated an‎d identity-aware ca-reer support interventions. Such interventions should simultaneously focus on strengthening ca-reer pathway resources in a targeted manner (especially in disadvantaged groups) an‎d, by inject-ing critical transitional resources, break dysfunctional identity cycles an‎d facilitate the transition to more constructive patterns.

5

34772