اثر تغيير اقليم بر مهاجرت در شهرستان نائين

تغيير اقليم به‌عنوان يكي از مهم‌ترين محرك‌هاي ناپايداري محيطي و معيشتي در مناطق خشك و نيمه‌خشك، نقش فزاينده‌اي در دگرگوني الگوهاي جمعيتي ايفا مي‌كند. شهرستان نائين، به‌دليل قرارگيري در فلات مركزي ايران و وابستگي شديد معيشت روستايي به منابع آب و كشاورزي، نمونه‌اي شاخص از مناطق آسيب‌پذير در برابر مخاطرات اقليمي محسوب مي‌شود. هدف اين پژوهش، تحليل روند تغييرات اقليمي، بررسي پيامدهاي آن بر سطح زيركشت و تبيين نقش اين تحولات در مهاجرت‌هاي روستايي شهرستان نائين است. در اين تحقيق، داده‌هاي اقليمي شامل بارش، دما و خشكسالي در يك دوره‌ي 30 ساله مورد تحليل قرار گرفت. شاخص خشكسالي استانداردشده (SPI) براي شناسايي شدت و تداوم خشكسالي‌ها به‌كار گرفته شد و تحليل روند عناصر اقليمي با استفاده از آزمون‌هاي روند انجام شد. نتايج نشان داد كه بارش سالانه شهرستان نائين داراي نوسانات شديد و الگوي ناپايدار بوده و بخش عمده‌اي از دوره‌ي مطالعه، به‌ويژه در دهه‌ي 1380 و اوايل دهه‌ي 1390، در محدوده‌ي خشكسالي خفيف تا شديد (SPI<‎−1) قرار داشته است. هم‌زمان، روند دماي بيشينه سالانه افزايشي و معنادار بوده و افزايش فراواني روزهاي بسيار گرم، فشار اقليمي بر منابع آب و فعاليت‌هاي كشاورزي را تشديد كرده است. تحليل بخش كشاورزي نشان مي‌دهد كه سطح زيركشت كل شهرستان از 1880 هكتار در سال 1374 به 1215 هكتار در سال 1394 كاهش يافته است كه بيانگر افتي معادل 35 درصد است. در اين ميان، سطح زيركشت زراعي با كاهش حدود 400 هكتار (%33) و باغي با كاهش 265 هكتار (39%)مواجه بوده است. بر اساس برآورد روند موجود، تداوم شرايط اقليمي فعلي مي‌تواند منجر به كاهش بيش از 50 درصدي سطح زيركشت تا سال 1404 شود كه نشان‌دهنده‌ي كاهش شديد ظرفيت معيشتي منطقه است. يافته‌هاي جمعيتي نشان مي‌دهد كه هم‌زمان با تشديد خشكسالي و افت توليد كشاورزي، جمعيت شهرستان نائين طي دوره‌ي 1385 تا 1395 بيش از 2500 نفر كاهش يافته است. اين هم‌زماني آماري و روندي بيانگر آن است كه مهاجرت‌هاي روستايي در منطقه، بيش از آن‌كه صرفاً متأثر از عوامل اقتصادي باشند، تحت تأثير مستقيم ناپايداري اقليمي، كاهش منابع آب و افت تاب‌آوري معيشتي شكل گرفته‌اند. باتوجه به ماهيت توصيفي-تحليلي تحقيق دادها در سه بخش مجزا تحليل شده و سپس با يكديگر مقايسه و تفسير شده اند.براي تحليل روندتغييرات از نمودار هاي زماني،جداول توصيفي و محاسبه ميانگين هاي بلند مدت استفاده شده است.همچنين باتوجه ارتباط متقابل بين عوامل جمعيتي،كشاورزي و اقليمي،تحليل كيفي و تفسيري نيز به منظور شناسايي الگوهاي كلي تحولات در منطقه انجام شده است. نتايج اين پژوهش نشان مي‌دهد كه تغيير اقليم در شهرستان نائين از طريق تشديد خشكسالي، افزايش دما و كاهش سطح زيركشت، به‌عنوان يك محرك ساختاري مهاجرت اقليمي عمل كرده و مهاجرت را به راهبردي ناگزير براي سازگاري خانوارهاي روستايي تبديل نموده است. بر اين اساس، مديريت مهاجرت در مناطق خشك نيازمند رويكردي تلفيقي مبتني بر سازگاري اقليمي، مديريت ريسك خشكسالي و بازآفريني معيشت‌هاي پايدار است.

Climate Change , Naein County , Drought , Cultivated Area

Impact Climate Change on Migrations in Nain District

جغرافياي طبيعي

Climate change, as one of the most important drivers of environmental an‎d livelihood instability in arid an‎d semi-arid regions, plays an increasing role in transforming demographic patterns. Naein County, due to its location in the central plateau of Iran an‎d the heavy dependence of rural livelihoods on water resources an‎d agriculture, is considered a prominent example of regions vulnerable to climatic hazards. The objective of this research is to analyze the trend of climatic changes, examine its consequences on the area under cultivation, an‎d explain the role of these developments in rural migrations in Naein County. In this research, climatic data including precipitation, temperature, an‎d drought over a 30-year period were analyzed. The Stan‎dardized Precipitation Index (SPI) was utilized to identify the intensity an‎d duration of droughts, an‎d the trend analysis of climatic elements was performed using trend tests. The results showed that the annual precipitation of Naein County has had severe fluctuations an‎d an unstable pattern, an‎d a major part of the study period, especially in the 2000s an‎d early 2010s, was within the range of mild to severe drought (SPI <‎ -1). At the same time, the trend of the annual maximum temperature has been significantly increasing, an‎d the increased frequency of very hot days has intensified the climatic pressure on water resources an‎d agricultural activities. The analysis of the agricultural sector shows that the total area under cultivation in the county decreased from 1,880 hectares in 1995 to 1,215 hectares in 2015, which represents a decline of 35%. Meanwhile, the area under farming cultivation faced a decrease of about 400 hectares (33%) an‎d orchards a decrease of 265 hectares (39%). Based on the estimation of the existing trend, the continuation of current climatic conditions could lead to a reduction of more than 50% in the area under cultivation by 2025, which indicates a severe decrease in the regionʹs livelihood capacity. Demographic findings show that simultaneously with the intensification of drought an‎d the decline in agricultural production, the population of Naein County decreased by more than 2,500 people during the period from 2006 to 2016. This statistical an‎d trend concurrence indicates that rural migrations in the region, rather than being merely influenced by economic factors, have been shaped under the direct influence of climatic instability, reduction of water resources, an‎d the decline of livelihood resilience. The results of this research show that climate change in Naein County, through the intensification of drought, increase in temperature, an‎d reduction of the area under cultivation, has acted as a structural driver of climatic migration an‎d has turned migration into an inevitable strategy for the adaptation of rural households. Accordingly, managing migration in arid regions requires an integrated approach based on climatic adaptation, drought risk management, an‎d the regeneration of sustainable livelihoods.

5

158603