25482

AHL2 334

كارشناسي ارشد

منطق فهم دين

الهيات و معارف اهل البيت(ع)

بهمن ماه1402

54 ص.

ابراهيم رضايي

دين , دين گريزي , دينداري , عقل , عقلانيت , اخلاق , آيت الله مصباح يزدي

از آنجايي كه دين اساسي‌ترين عنصر در شكل‌گيري هويت انسان بوده است و همچنين اين موضوع به مثابه ديگر موضوعات و مسائلي كه از تاثرات دوران تجددگرايي مستثنا نبوده موجب واكنش‌هايي از سوي متفكران و روشنفكران ديني شده است و ضمن اينكه چالش‌هاي نسل جديد و مواجهه با احساس تنگنا به علت محوريت شريعت و فقه بر تمام شئونات زندگي و ورود امر و نهي به موازات مناقشات در زمينه فتاوا و سنجش‌ها و شيوه‌هاي اجرايي، نگاه متفكران از جمله آيت الله مصباح يزدي را جهت بررسي و مطالعه به گريزگاه‌هايي چون عقلانيت و اخلاق از جانب دين گريزان، معطوف كرده است و بنابر پژوهش‌هاي پيشين در زمينه موضوع به طور كلي در اين حوزه با استناد بر منابع و پژوهش‌هاي معتبر و موثق همچون (مقدم، خمامي، 1396، كتاب علل و عوامل دين گريزي از منظر آيات و روايات، رضايي، 1396، مقاله دين گريزي و دين گرايي در دنياي معاصر، آل علي، مهناز، پايان نامه علل دين گريزي جامعه از نگاه قرآن و نهج البلاغه) جهت مطالعه پژوهشي نوآورانه در زمينه بحث مفرها و بديل‌هاي دين گريزي از ديدگاه آيت الله مصباح يزدي كه بنابر تحقيقات و مطالعات انجام شده و يافته‌هاي تحقيق كاملاً متقاعد كننده بودند، مي‌توان اذعان كرد كه اخلاق و عقلانيت در حقيقت جداي از يكديگر نبوده و اخلاق منشأ ديگري غير از عقل نداشته و عقل نيز تنها حكم به گزاره‌هايي مي‌كند كه مجموعه اخلاق را تشكيل مي‌دهد و موجب گرديد تا پايان نامه حاضر مسائلي همچون؛ آيا گريز از دين و ورود به گريزگاه‌هاي عقلانيت يا اخلاق مي‌تواند جانشيني به عنوان دينداري از نگاه آيت الله مصباح يزدي به حساب آيد؟ همچنين بررسي رابطه بين عقلانيت دينداري و دين گريزي از منظر آيت الله مصباح يزدي و نيز بررسي رابطه بين اخلاق و اخلاقي زيستن و دينداري از منظر ايشان با روش اسنادي - تحليلي مورد پژوهش قرار بگيرد و موجب گرديد اين نتيجه حاصل آيد كه ادراك عقلي تنها براي شناخت حقايق و پديده‌هاي پيرامون كافي نيست چرا كه ادراك عقلي تنها صورتي از واقعيت و حقيقت خارجي را به ذهن مي‌سپارد كه در واقع يك مفهوم است نه درك و شهود خود آن شي در حالي كه ادراك حسي نيز چهره‌ها و برخي از ابعاد واقعيت اشيا را به ما نشان مي‌دهد نه شناخت حقيقت و ماهيت اشيا را و در نهايت به اين پاسخ خواهيم رسيد كه دين مجموعه رهاورد عقل و نقل است و عقل نه تنها در برابر دين قرار نمي‌گيرد و رقيب آن نيست بلكه همواره رهنمودهاي عقل همتاي هدايت‌هاي ديني تلقي و معتبر شمرده شده است و بخشي از دين توسط عقل كشف و ثبات مي‌شود و بخشي توسط نقل. قابل ذكر است كه عقلانيت حداكثري اخلاق به معناي پذيرش عقل است و به عنوان منبع شناسايي ارزش‌هاي اخلاقي تنها قاضي و داور درباره ارزش‌ها و تنها هادي و برانگيزاننده فرد به سوي عمل مي‌باشد. آيت الله مصباح يزدي در يك جمع‌بندي كلي رابطه ميان اخلاق و دين مي‌فرمايند نظر ما در باب مفاهيم و قضاياي اخلاقي نيز در شكل كاملش هم به اصول اعتقادي دين نيازمند است و هم به محتوا وحي و دستورهاي ديني و طبعاً بايد بگوييم كه اخلاق در هيچ صورتي از دين جدا نيست، نه از اعتقادات ديني و نه از دستورهاي ديني و از ديدگاه ايشان ملاك كلي فضيلت اخلاقي مصلحت عمومي فرد و جامعه و مصلحت واقعي " انسانيت" است و مصلحت به معناي هرچه موجب كمال و صلاح واقعي انسانيت است نه آنچه دلخواه افراد و خوشايند آنهاست و براي دستيابي به اين مصلحت بايد توجه داشت كه در انسان قواي گوناگوني وجود دارد و اسلام هرگز يك سو نگري صرف و تك بعدي بودن را نمي‌پذيرد منتها هر يك از اين فعاليت‌ها براي خود مرزي دارد مرز آن دوري از افراط و تفريط است تا به مضمون بودن ختم نشود بنابراين رعايت اعتدال هميشه مي‌تواند معيار فضيلت باشد زيرا آدمي تنها يك وظيفه ندارد.

Religion , atheism , reason , rationality , ethics