25437

PSY3 206

دكتري

روانشناسي

علوم تربيتي و روان شناسي

1404/07/30

303 ص .

مريم اسماعيلي

ماهگل توكلي

بهزيستي روانشناختي , پرخوري افراطي , تكانشگري , ناخت¬درماني مبتني بر ذهن آگاهي , عاطفه منفي , مهارت تنظيم شناختي هيجان

هدف پژوهش حاضر شناسايي عوامل هيجاني موثر بر پرخوري افراطي و طراحي درمان مبتني بر آن و مقايسه اين الگو با اثربخشي درمان شناختي مبتني بر ذهن آگاهي بر مهارت تنظيم شناختي هيجان، عاطفه منفي، تكانشگري و بهزيستي روانشناختي در نوجوانان دختر مبتلا به پرخوري افراطي بود. روش پژوهش حاضر، به صورت تركيبي با دو روش كيفي و كمي در قالب يك طرح اكتشافي از مدل تدوين بسته درماني بود. در بخش كيفي پژوهش با استفاده از روش داده بنياد و انجام مصاحبه، مولفه¬هاي هيجاني موثر بر پرخوري افراطي استخراج گرديد و با روش دلفي فازي اعتبارسنجي و تاييد شد. بر اساس نتايج بخش كيفي، شرايط علي مبتني بر هيجان پرخوري افراطي در نوجوانان دختر مبتلا به اين اختلال شامل علل فردي، علل شناختي و علل بين فردي؛ شرايط زمينه¬اي مبتني بر هيجان پرخوري افراطي در نوجوانان دختر مبتلا به اين اختلال شامل زيرساخت هاي اجتماعي-فرهنگي و زيرساخت هاي آموزشي؛ شرايط مداخله¬گر پرخوري افراطي مبتني بر هيجان در نوجوانان دختر مبتلا به اين اختلال شامل موانع اجتماعي, موانع مرتبط با آينده و موانع فرهنگي؛ پيامدهاي كاهش پرخوري افراطي در نوجوانان دختر مبتلا به اين اختلال شامل پيامدهاي فردي و پيامدهاي بين فردي؛ راهبردهاي كاهش پرخوري افراطي در نوجوانان دختر مبتلا به اين اختلال شامل راهبردهاي آموزشي، توانمندسازي، راهبردهاي بهبود روابط و راهبردهاي اجتماعي-فرهنگي بود. پس از تدوين و اعتباريابي مولفه¬ها و الگوي علل پرخوري افراطي در نوجوانان دختر مبتلا به اين اختلال، براي مولفه¬هاي مشخص شده، اهداف، محتوا و تكاليفي در سطوح مختلف جهت تدوين بسته درماني در نظر گرفته شد و پس از اعتبارسنجي دروني و بيروني بسته درماني تدوين شده، بسته درمان پرخوري افراطي مبتني بر هيجان در 10 جلسه تاييد گرديد. بخش كمي، طرح پژوهش نيمه¬آزمايشي از نوع پيش آزمون-پس¬آزمون با پيگيري دو ماهه و دو گروه آزمايش و يك گروه كنترل بود. جامعه آماري در بخش كيفي و كمي پژوهش را كليه نوجوانان دختر مبتلا به اختلال پرخوري افراطي شهر اصفهان در سال 1402 تشكيل دادند. نمونه¬گيري در تحليل داده بنياد بخش كيفي شامل 12 نفر از اين نوجوانان بود كه به صورت هدفمند و تا رسيدن به اشباع اطلاعاتي در نمونه انجام شد. همچنين نمونه پژوهش در بخش اعتباريابي تحليل كيفي، شامل 12 نفر از خبرگان و متخصصين روانشناسي در حوزه مربوطه پژوهش بود كه به صورت هدفمند انتخاب شدند. در بخش كمي نيز 30 نفر از نوجوانان مبتلا به اختلال پرخوري افراطي به صورت هدفمند انتخاب شدند و به صورت تصادفي در گروه آزمايشي درمان پرخوري افراطي مبتني بر هيجان (10 نفر)، گروه درمان شناختي مبتني بر ذهن آگاهي (10 نفر) و گروه كنترل (10 نفر) قرار گرفتند. ابزارهاي اندازه گيري در اين پژوهش پرسشنامه¬هاي پرخوري گورمالي و همكاران (1982)، تنظيم شناختي هيجان گارنفسكي و كرايج (2007)، عاطفه منفي پاناس (1988)، تكانشگري بارات (2009) و بهزيستي روانشناختي ريف (1989) بود. نتايج بخش كمي پژوهش نشان داد هر دو درمان مبتني بر هيجان پرخوري افراطي و درمان شناختي مبتني بر ذهن¬آگاهي در كاهش نمرات تنظيم سازش¬نايافته هيجان آزمودني¬ها موثر بودند ولي درمان مبتني بر هيجان پرخوري افراطي اثربخشي بالاتري را در نمره تنظيم سازش¬نايافته هيجان نشان داده است. همچنين هر دو درمان مبتني بر هيجان پرخوري افراطي و درمان شناختي مبتني بر ذهن¬آگاهي در افزايش نمرات تنظيم سازش¬يافته هيجان آزمودني¬ها موثر بودند و تفاوت معناداري بين دو گروه وجود نداشت. يافته¬هاي ديگر پژوهش نشان داد كه فقط درمان مبتني بر هيجان پرخوري افراطي در كاهش نمرات عاطفه منفي و نمرات تكانشگري آزمودني¬ها موثر بوده است و هر دو درمان مبتني بر هيجان پرخوري افراطي و درمان شناختي مبتني بر ذهن¬آگاهي در افزايش نمرات بهزيستي روانشناختي آزمودني ها موثر بوده و تفاوت معناداري بين دو گروه وجود ندارد. در نتيجه درمان مبتني بر هيجان پرخوري افراطي با آموزش رفتارهاي تغذيه¬اي سالم، آگاهي ذهني و بدني و مهارت¬هاي تنظيم هيجان منجر به توجه فرد به بدن خود، از نظر ظاهري، شايستگي و سلامتي، همراه با ذهن آگاهي، مهرباني و آگاهي از افكار و احساسات خود شد و به نوجوانان مبتلا به پرخوري كمك كرد تا از طريق تمرين¬هاي مختلف، راهبردهاي هيجاني مثبت را ياد بگيرند و پس از آگاهي از افكار، احساسات و رفتار خود، به طور موفقي به شناخت، كنترل و تنظيم هيجانات بپردازند، عواطف خود را بهبود ببخشند و با كاهش رفتارهاي تكانشگرانه به افزايش بهزيستي روانشناختي خود كمك كنند.

binge eating , impulsivity , cognitive emotion regulation skills , mindfulness-based cognitive therapy , negative affect , Psychological well-being