تدوين و اعتبارسنجي الگوي برنامه درسي آموزش عالي علمي‌كاربردي

اين پژوهش با هدف طراحي الگوي مطلوب برنامه‌ريزي درسي در آموزش عالي علمي‌كاربردي و تحليل شكاف بين وضعيت موجود و مطلوب، در قالب يك طرح آميخته (كيفي-كمي) و با رويكرد اكتشافي انجام شد، جامعه پژوهش در فاز كيفي شامل 20 نفر از خبرگان آموزش عالي علمي‌كاربردي، اعضاي كميته برنامه‌ريزي درسي و اعضاي هيئت علمي داراي سابقه در دانشگاه جامع علمي‌كاربردي بودند كه به روش نمونه‌گيري هدفمند و گلوله برفي انتخاب شدند، و در فاز كمي شامل 61 نفر از خبرگان و متخصصان جهت اعتبارسنجي الگو و 532 نفر از مديران، خبرگان، رابطين جذب مدرسان، مدرسان و دانشجويان و دانش‌آموختگان چهار گروه صنعت، مديريت، فرهنگ و هنر و كشاورزي بودند كه به روش نمونه‌گيري طبقه‌اي متناسب انتخاب شدند، داده‌ها در فاز كيفي با استفاده از تحليل مضمون و با بهره‌گيري از نرم‌افزار MAXQDA و در فاز كمي با پرسشنامه‌هاي محقق‌ساخته (شامل 50 سؤال در 10 مؤلفه:اهداف، عوامل و شرايط زمينه‌اي، نيازسنجي، محتوا، ويژگي‌هاي مدرس، فعاليت‌هاي ياددهي-يادگيري، مواد و منابع، فضا و شرايط، زمان‌بندي آموزشي، سنجش و ارزشيابي) جمع‌آوري شدند، روايي ابزارها با استفاده از روايي محتوا (ضريب لاوشه با CVR‎>0.8) و پايايي با ضريب آلفاي كرونباخ (ميانگين 0.81 و در محدوده 0.77 تا 0.88 براي مؤلفه‌ها) تأييد شد، يافته‌ها نشان داد الگوي مطلوب شامل 10 مؤلفه و 50 نشانگر است كه همگي از سوي خبرگان تأييد و اعتبارسنجي شدند، و تحليل شكاف بين وضعيت موجود و مطلوب با استفاده از آزمون t تك‌نمونه‌اي و تحليل واريانس نشان داد كه در مؤلفه‌هاي عوامل و شرايط زمينه‌اي، نيازسنجي، محتوا، فعاليت‌هاي ياددهي-يادگيري، مواد و منابع، فضا و شرايط، زمان‌بندي آموزشي و سنجش و ارزشيابي شكاف معناداري وجود دارد، بر اين اساس، پيشنهاد مي‌شود بازنگري جامع در برنامه‌هاي درسي آموزش عالي علمي‌كاربردي با تمركز بر بازتعريف و به‌روزرساني مؤلفه‌هاي فوق، به‌ويژه در حوزه‌هاي نيازسنجي شغلي (با به‌كارگيري روش‌هاي CEBT و DACUM)، طراحي محتواي كاربردي و مبتني بر شايستگي‌هاي حرفه‌اي، تقويت فعاليت‌هاي يادگيري پروژه‌محور و كارآموزي در محيط واقعي كار، و اصلاح سيستم‌هاي ارزشيابي به‌گونه‌اي كه منعكس‌كننده عملكرد واقعي دانشجويان باشد، انجام پذيرد، اين الگو با قابليت اجرايي بالا، چارچوبي علمي-عملي براي سياست‌گذاران، برنامه‌ريزان و مجريان نظام آموزش عالي علمي‌كاربردي فراهم مي‌كند.

Curriculum Planning , Applied Science an‎d Technology , Higher Education Model Validation , Gap Analysis Current vs. Desired Status

Development an‎d Validation of a Curriculum Model for Applied-Scientific Higher Education

علوم تربيتي

This research was conducted with the objective of designing an optimal curriculum model for Applied Science Higher Education an‎d analyzing the gap between the current an‎d desired states. Employing a mixed-methods (qualitative-quantitative) design within an exploratory framework, the study proceeded in two phases. In the qualitative phase, the statistical population comprised 20 experts in Applied Science Higher Education, members of the Curriculum Planning Committee, an‎d experienced faculty members from the Comprehensive Applied Science University, selec‎ted through purposive an‎d snowball sampling. In the quantitative phase, the sample included 61 experts an‎d specialists for model validation, along with 532 participants comprising administrators, experts, faculty recruitment liaisons, instructors, students, an‎d graduates from four academic clusters (Industry, Management, Culture an‎d Arts, an‎d Agriculture), selec‎ted via proportional stratified sampling. Data collection in the qualitative phase utilized thematic analysis supported by MAXQDA software. In the quantitative phase, researcher-developed questionnaires were employed, comprising 50 items distributed across ten components:objectives; contextual factors an‎d conditions; needs assessment; content; instructor characteristics; teaching–learning activities; instructional materials an‎d resources; physical an‎d instructional environment; instructional scheduling; an‎d assessment an‎d eva‎luation. Instrument validity was established through content validity (Lawshe’s Content Validity Ratio, CVR ‎> 0.8), an‎d reliability was confirmed via Cronbach’s alpha (overall mean α = 0.81, with component-specific values ranging from 0.77 to 0.88). Findings revealed that the optimal model consists of ten components an‎d fifty indicators, all validated an‎d endorsed by the expert panel. Gap analysis between the current an‎d desired states—conducted using a one-sample t-test an‎d analysis of variance indicated statistically significant discrepancies in eight components:contextual factors an‎d conditions; needs assessment; content; teaching–learning activities; instructional materials an‎d resources; physical an‎d instructional environment; instructional scheduling; an‎d assessment an‎d eva‎luation. Accordingly, the study recommends a comprehensive revision of Applied Science Higher Education curricula, with particular emphasis on redefining an‎d updating the aforementioned components. Key recommendations include implementing systematic occupational needs assessments (utilizing CEBT an‎d DACUM methodologies), designing competency-based an‎d application-oriented curricular content, strengthening project-based an‎d workplace-integrated learning activities, an‎d reforming assessment systems to authentically reflect students’ real-world performance. The proposed model, characterized by high operational feasibility, offers a robust theoretical–practical framework for policymakers, curriculum planners, an‎d implementers within the Applied Science Higher Education system.

5

رضا نوروززاده

147427