تحليلي بر وضعيت خدمات گردشگري محور نجف -كربلا در راستاي توسعه گردشگري منطقه‌اي با تأكيد بر خدمات اقامتگاهي و پذيرايي

محور ارتباطي نجف – كربلا يكي از شاخص‌ترين مسيرهاي گردشگري مذهبي در جهان اسلام محسوب مي‌شود كه سالانه ميليون‌ها زائر داخلي و خارجي به‌ويژه در ايام اربعين از آن عبور مي‌كنند. هدف اصلي اين پژوهش، تحليل وضعيت خدمات گردشگري اين محور، با تمركز بر خدمات اقامتگاهي و پذيرايي، در راستاي توسعه گردشگري منطقه‌اي است. پژوهش حاضر ازنظر هدف توسعه‌اي -كاربردي و ازنظر ماهيت توصيفي، تحليلي، كتابخانه اي، پيمايشي و همبستگي مي‌باشد. براي جمع آوري اطلاعات از مطالعات اسنادي، كتابخانه‌اي، فيش برداري و همچنين در مطالعات ميداني از مشاهده، مصاحبه و پرسشنامه استفاده شده است، جامعه آماري پژوهش را كارشناسان، متوليان و گردشگران تشكيل مي دهد. حجم نمونه براي جامعه گردشگر از طريق فرمول كوكران 385 نفر محاسبه شد همچنين براي جامعه كارشناسان و متوليان روش گلوله برفي مورد استفاده قرار گرفت. تجزيه و تحليل داده‌ها نيز با استفاده از آمارهاي توصيفي و استنباطي، روش‌هاي كمي و كيفي ( SWOT و Chi-Square) و نرم افزارهاي مناسب (GIS و SPSS) صورت گرفت. جمع‌بندي نتايج حاصل از تحليل شاخص‌هاي مراكز اقامتي، خدمات پذيرايي، پاركينگ‌ها و گيت‌هاي ورود و خروج در محور ارتباطي نجف–كربلا نشان مي‌دهد كه ميانگين كلي ارزيابي‌ها عدد 3 بوده است. اين مقدار، بر مبناي طيف ليكرت، بيانگر وضعيت تاحدي مطلوب و رضايت نسبي زائران از خدمات ارائه‌شده است. تحليل فضايي داده‌ها نيز حاكي از آن است كه توزيع خدمات در طول مسير نامتوازن بوده و تمركز اصلي امكانات در ابتداي مسير (نزديك نجف) و انتهاي مسير (نزديكي كربلا) قرار دارد، درحالي‌كه مناطق مياني مسير (به‌ويژه بين عمودهاي 400 تا 700) از تراكم خدماتي بسيار كمتري برخوردارند. آزمون خي‌دو معناداري اختلاف در سطح رضايت گردشگران از كيفيت خدمات را تأييد كرد (P <‎ 0.001) و گرايش پاسخ‌دهندگان بيشتر به ‌سوي ارزيابي‌هاي «متوسط» و «پايين» بود. تحليل راهبردي SWOT نيز نشان داد كه نقاط قوت با امتياز 4 در سطحي بالا و مثبت ارزيابي شده‌اند. در مقابل، نقاط ضعف با امتياز 2.3 چندان بحراني نبوده و در سطحي نسبتاً پايين تلقي شده‌اند. همچنين، فرصت‌ها با امتياز 4.13 بيانگر وجود ظرفيت‌هاي محيطي، سياسي، فرهنگي و اقتصادي برجسته براي توسعه گردشگري محور نجف–كربلا هستند. در نهايت، تهديدها با امتياز 2.4 در سطحي پايين تا متوسط ارزيابي شده‌اند و نشان مي‌دهند كه هرچند چالش‌هايي وجود دارد، اما محيط خارجي به‌طور كلي خطرناك يا بحراني تلقي نمي‌شود و در كنار نقاط قوتي مهمانپذير هاي متنوع و مكان هاي اسكان موقت و احداث زائر سراها، رضايت از تأمين آب مورد نياز، قيمت واحدهاي اقامتي و پذيرايي، برخورد و تعامل مناسب با گردشگران و ..... ضعف‌هايي مانند عدم زيباسازي و مطلوبيت فضا، ساختار ضعيف زيرساخت ها و خدمات زيربنايي، مكانيابي نامناسب كاربري‌ها و طراحي مختلف، عدم ساماندهي و ايجاد پاركينگ خودروهاي مسافران و .... و تهديدهايي نظير كاهش جذب گردشگران با سليقه هاي مختلف و كاهش طول مدت اقامت گردشگران، محدوديت هاي فضايي و ازدحام، كاهش تمايل به بازديد از مقصد، مشكلات ايمني و امنيتي و .... مانعي در مسير توسعه پايدار گردشگري منطقه‌اي به‌شمار مي‌آيند. در مجموع، نتايج پژوهش بيانگر آن است كه توسعه گردشگري محور نجف – كربلا نيازمند برنامه‌ريزي هدفمند، تقويت زيرساخت‌ها در كل مسير، به‌ويژه در نواحي مياني، ارتقاء كيفيت خدمات، و بهره‌گيري هوشمندانه از ظرفيت‌هاي بومي و مذهبي براي افزايش رضايت‌مندي گردشگران و دستيابي به توسعه‌اي پايدار و متوازن در سطح منطقه‌اي است.

Tourism , Regional Tourism , Sustainable Development , Najaf-Karbala Axis

An Analysis of the State of Najaf-Karbala Tourism Services in the Direction of Regional Tourism Development with an Emphasis on Accommodation an‎d Catering Services.

جغرافيا و برنامه ريزي شهري

The Najaf–Karbala corridor is regarded as one of the most prominent religious tourism routes in the Islamic world, annually accommodating millions of domestic an‎d international pilgrims, particularly during the Arbaeen pilgrimage. The primary objective of this study is to analyze the current situation of tourism services along this route, with a specific focus on accommodation an‎d catering services, in order to contribute to the development of regional tourism.From a methodological perspective, this research is categorized as developmental–applied in its purpose, an‎d descriptive, analytical, documentary, survey-based, an‎d correlational in nature. Data collection relied on multiple techniques, including documentary an‎d archival studies, note-taking, as well as fieldwork methods such as observation, interviews, an‎d questionnaires. The statistical population consisted of experts, officials, an‎d pilgrims. The sample size for pilgrims was determined through Cochran’s formula at 385 participants, while the snowball sampling method was employed for selec‎ting experts an‎d officials. Data analysis was carried out using both descriptive an‎d inferential statistics, quantitative an‎d qualitative approaches (SWOT an‎d Chi-Square), an‎d specialized software (GIS an‎d SPSS). The synthesis of results regarding accommodation facilities, catering services, parking areas, an‎d entry–exit checkpoints along the Najaf–Karbala corridor indicated an overall eva‎luation mean of 3. Based on the Likert scale, this reflects a relatively favorable status an‎d a moderate level of satisfaction among pilgrims. Spatial analysis further revealed a highly uneven distribution of services, with most facilities concentrated near the beginning of the route (close to Najaf) an‎d toward its end (close to Karbala), whereas the middle sections—particularly between markers 400 an‎d 700—suffer from significant service shortages. Chi-Square testing confirmed a statistically significant difference in pilgrims’ satisfaction levels regarding service quality with responses leaning more toward “average” an‎d “low” eva‎luations. The SWOT strategic analysis demonstrated that strengths, with a score of 4, were assessed at a high an‎d positive level, while weaknesses, with a score of 2.3, were found to be relatively minor an‎d non-critical. Opportunities, scoring 4.13, highlighted the existence of considerable environmental, political, cultural, an‎d economic capacities for the expansion of tourism along this route. Conversely, threats with a score of 2.4 were eva‎luated at a low to moderate level, indicating that while challenges exist, the external environment cannot be considered critically risky. The findings pointed to a range of strengths—including the availability of diverse guesthouses, temporary accommodations, pilgrim hostels, adequate water supply, reasonable pricing of accommodation an‎d catering units, an‎d respectful interaction with visitors. On the other han‎d, weaknesses included the lack of aesthetic enhancement an‎d spatial attractiveness, poor infrastructure an‎d utility services, inappropriate lan‎d-use planning an‎d design, an‎d insufficient organization of parking facilities. Threats comprised reduced attractiveness for diverse groups of tourists, shorter lengths of stay, spatial limitations an‎d overcrowding, decreased interest in revisiting the destination, an‎d safety an‎d security concerns—all of which pose barriers to the sustainable development of regional tourism. In conclusion, the study emphasizes that the development of tourism along the Najaf–Karbala corridor necessitates targeted planning, strengthening of infrastructure throughout the entire route (especially within the mid-sections), improvement in service quality, an‎d the strategic utilization of local an‎d religious capacities. Such measures are essential to enhance visitor satisfaction an‎d achieve balanced an‎d sustainable regional tourism development.

5

147380