24405

LIT2 591

كارشناسي ارشد

زبان و ادبيات فارسي- ويرايش و نگارش

ادبيات و علوم انساني

27/6/1403

146 ص.

دكتر ليلا ميرمجربيان

دكتر الهام سيدان قلعه جوزداني

ويرايش، , ويرايش فني، , ويرايش زباني، , نقد، , رسم‌الخط

در افغانستان ويراستاري به عنوان يك تخصص و حرفۀ كاربردي، اهميت چنداني ندارد و ويراستاري دانش تخصصي به شمار نمي¬آيد. در نوشته¬ها اعم از كتاب و نشريه از ويراستار استفاده مي¬شود اما بيشتر اين افراد از دانش و تخصص لازم براي ورود به مباحث تخصصي ويرايش بهرۀ چنداني ندارند و همين امر سبب مي-شود كه بيشتر ويراستاري در حوزۀ ويرايش صوري، رسم¬الخط و ظواهر نوشته خلاصه شود و به لايه¬هاي عميق و ژرف¬تر همچون ويرايش زباني و محتوايي توجه چنداني نشود. از سويي، دست‌رسي به كتاب‌هاي ويرايش و نگارش نويسندگان كشور ايران براي همه ممكن نبوده است تا در ويراستاري از آن‌ها استفاده شود. بنابراين، در اين پژوهش براي دست‌يابي به شيوه¬اي علمي و يكسان¬سازي شيوه¬نامه¬هاي ويرايش در كتاب-هاي تخصصي افغانستان، نقد و بررسي و مشخص‌كردن تفاوت‌هاي ويراستاري ميان كشورهاي ايران و افغانستان، از ميان هشت كتاب مرجع ويرايش و نگارش كشور افغانستان پنج‌‌كتاب گزينش شد كه با پنج‌كتاب معتبر و مرجع ويرايش و نگارش كشور ايران مقايسه، تحليل و نقد شود و در نهايت پنج‌كتاب از افغانستان و چهاركتاب از ايران براي اين‌پژوهش گزينش شد. بنابراين، دراين‌پژوهش كوشش شده است بااستفاده از روش‌هاي توصيفي، تحليلي و انتقادي، تفاوت‌ها، اختلاف‌ديدگاه‌ها و شباهت‌ها ميان كتاب‌هاي گزينش‌شدۀ كشورهاي ايران و افغانستان مشخص شده و راهكارهاي منطقي و مستدل براي آن‌ها ارائه شود. سرانجام، در بررسي‌ها تفاوت‌هايي رؤيت شد. در كتاب‌هاي افغانستان به مقولۀ ويراستاري به صورتي تخصصي و علمي توجه نشده و از سه‌نوع ويرايش، تنها به ويرايش فني؛ يعني نشانه‌گذاري، مستندسازي، عددنويسي، ويژگي‌هاي آوايي، طرز نگارش همزه، فاصله‌نويسي، سرهم‌نويسي و نيم‌فاصله‌نويسي، املاي برخي كلمه‌هاي عربي، ضماير ملكي، افعال اسنادي، «ه» ملفوظ و غير ملفوظ و ... اكتفا كرده‌اند كه آن نيز كامل نيست و در منتخب كتاب‌هاي ايران، به موضوع ويرايش تخصصي‌تر، علمي‌تر و كامل‌تر پرداخته شده است.

Editing, , Technical Editing, , Linguistic Editing, , Critique, , Orthography

Criticism, analysis and comparison of selected edition books of Afghanistan and Iran.

زبان و ادبيات فارسي

In Afghanistan, editing is not widely recognized as a specialized profession or a practical field, and editorial knowledge is not considered a distinct academic discipline. Although editors are employed in various publications, including books and periodicals, many lack the necessary expertise to engage in specialized editing. As a result, editing in Afghanistan is often limited to surface-level aspects such as formal editing, orthography, and typographical corrections, with little attention given to deeper layers like linguistic and content editing. Additionally, access to Iranian editing and writing reference books has not always been feasible for Afghan editors, limiting their ability to utilize these resources. Therefore, this research aims to establish a scientific approach and standardize editing guidelines for specialized books in Afghanistan by analyzing and comparing editing practices in Iran and Afghanistan. Among eight key Afghan reference books on editing and writing, five were selected and compared with five authoritative Iranian reference books. Ultimately, the study included five Afghan books and four Iranian books for critical analysis. This research employs descriptive, analytical, and critical methods to identify differences, divergences, and similarities between selected Afghan and Iranian reference books, providing logical and well-reasoned solutions for existing challenges. The findings reveal significant differences: in Afghanistan, editing is not approached systematically or scientifically. Among the three main types of editing, only technical editing—covering punctuation, documentation, numerical formatting, phonetic characteristics, the writing style of "hamza," spacing, word segmentation, spelling of certain Arabic words, possessive pronouns, copular verbs, and the differentiation of pronounced and silent "h"—is addressed, albeit incompletely. In contrast, the selected Iranian books demonstrate a more specialized, scientific, and comprehensive approach to editing, categorizing editorial knowledge and addressing various types of editing in depth.

4

120607