24337

LIT3 202

دكتري

زبان و ادبيات فارسي - ادبيات عرفاني

ادبيات و علوم انساني

بهمن ماه 1403

235 ص.

حسين آقاحسيني , محبوبه همتيان

سيدعلي‌اصغر ميرباقري‌فرد

سنت عرفاني , مشرب عرفاني , عطار , مباني عرفان اسلامي

يكي از مهم‌ترين شرايط به‌كارگيري روش علمي و هدفمند در پژوهش‌هاي عرفاني، تحليل سنت و مشرب عرفاني عارفان است؛ به تعبير ديگر واكاوي اصول و فروع مباني عرفان اسلامي از شرايط مهم براي به كارگيري روشي علمي، هدفمند و برنامه محور در تحقيقات عرفاني است. فريدالدين عطار نيشابوري از عارفان برجسته‌اي است كه نقش مهمي در تاريخ عرفان اسلامي داشته و با آثار متنوع خود، جايگاه ويژه‌اي در ميان مشايخ عرفاني يافته است. با وجود تحقيقات گسترده درباره زندگي و احوال او، تاكنون پژوهشي جامع درباره مشرب عرفاني او صورت نگرفته است. هدف اين رساله، شناخت مشرب عرفاني عطار در چهار اثر اسرارنامه، منطق الطير، الهي‌نامه و مصيبت نامه اوست كه با استفاده از الگويي متشكل از پاسخ‌هاي مشروح به چند سوال محقق مي‌گردد: در طريقه عرفاني عطار، مبدأ و مقصد سلوك كجاست؟ ميان مبدأ و مقصد چند مرحله و با چه ترتيبي قرار دارد؟ ميزان اهميت مراحل چقدر است؟ توانايي‌هاي لازم براي كسب دستاوردهاي هر مرحله چيست و چگونه حاصل مي‌شود؟ از آنجايي كه شاعر در چهار اثر خود، چهار طرح متفاوت براي سلوك به دست داده شناخت مشرب عرفاني او به راحتي قابل تبيين نيست اما بر اساس قرائن و شواهد و تبيين الگوي مشرب، نقشه سلوك عطار بر هشت مرحله بنيان شده است:1.بيداري و طلب، 2.تزكيه نفس، 3.احوال، 4.عشق، 5.استغنا، 6.حيرت، 7.فنا و بقا، 8.توحيد. سالك در برترين مراتب سلوك يعني عشق و حيرت و فنا؛ در بالاترين مرتبة مقامات تزكية نفس يعني توبه، زهد، فقر، صبر، توكل و رضا؛ و نيز در مرتبة اعلاي احوال يعني قرب، خوف و رجا، ذكر، مشاهده، و يقين در پي رسيدن به توحيد است تا با نيست شدن هستي از هرآنچه جز خداست فاني شود و به هستي حقيقي برسد. با رسيدن به مرتبة توحيد، سالك پي مي‌برد كه هر چه هست فانى است و جز وجود باقي حق، در سراسر عالم، هستي ديگري وجود ندارد. حق تعالي نيز به سبب آنكه سالك، از همة هستى خويش بيرون آمده است، درك مرتبة وحدت و يگانگي خويش را به سالك مي‌بخشد.

Mystical Tradition , Mystical Disposition , Attar , Basics of Islamic mysticism

The mystical disposition of Fariduddin Attar Nishapuri

زبان و ادبيات فارسي

One of the important and basic conditions for using a scientific, purposeful and program-oriented method in mystical research is to determine and explain the mystical tradition and mysticism of Sufis, or in other words, to analyze the principles and sub-principles of Islamic mysticism. Fariduddin Attar Nishapouri, a prominent mystic in Islamic history, has not been systematically studied for his mystical disposition despite his significant contributions to Islamic mysticism through various works. This descriptive-analytical research aims to explore Attarʹs mystical disposition in his four main works: Asrar Nameh, Manteq al-Tayr, Elahi Nameh, and Mosibat Name , which are realized by using a model consisting of detailed answers to several questions: In Attarʹs mystical journey, where is the origin and destination of conduct? How many steps and in what order are there between the origin and the destination? How important are the steps? What are the necessary abilities to achieve the achievements of each stage and how are they achieved? Since the poet has given four different plans for the journey in his four works, his knowledge of the mystical disposition could not be easily explained, but based on the evidence and the explanation of the disposition model The study delves into the origin and destination of conduct in Attarʹs mystical journey, the steps involved, their importance, and the necessary abilities to progress through each stage. Attarʹs journey is structured around eight stages: Vigilance and demand, Cultivation of the self, States, Love, Independence, Astonishment, Annihilation and survival, and Monotheism. At the highest level, seekers experience love, astonishment, and annihilation, while self-cultivation leads to repentance and pursuit of monotheism results in true existence through annihilation of everything other than God.

5

119829