24263

PHI3 90

دكتري

حكمت متعاليه

الهيات و معارف اهل البيت(ع)

1402/11/2

260 ص.

سيد مهدي امامي جمعه

محمد بيدهندي

ملاصدرا , زيبايي شناسي , عشق , اخلاق اجتماعي , سعادت

در چشم‌انداز حكمت متعاليه كاميابي دنيوي انسان‌ها و مثمر ثمر واقع‌شدن اين مرحله از زندگي مبتني بر استفاده‌ي بهينه‌ي افراد از فرصتي است كه در قالب زندگي اجتماعي و چگونگي پيشبرد آن براي رسيدن به رستگاري‌شان قرار داده‌شده است. ملاصدرا ضمن تصريح بر شكل‌گيري هر چه بيشتر تعاملات اجتماعي و بهبود روابط جمعي، زندگي اجتماعي را بستر فراهم شدن شرايط مطلوب و زمينه‌سازي براي رسيدن به مقصود حقيقي آدمي تلقي مي‌كند كه در درجه‌ي اول نيازمند اخلاق اجتماعي متعالي و انساني است. او به بحران‌ها و ناهنجاري‌هاي اخلاقي جامعه واقف بوده و با مباحثي كه مطرح مي‌نمايد زيرساخت‌هاي معرفتي و اخلاقي همزيستي مطلوب اجتماعي را بيان نموده است. مبحث اخلاق و به‌طور ويژه اخلاق اجتماعي از مباحث مغفول نظام فلسفي ملاصدرا است كه تاكنون كمتر به آن توجه و پرداخته‌شده است. اين در حالي است صدرالمتألهين در جاي‌جاي آثارش در كنار مسائل مبنايي و كليدي فلسفه به اين مهم نيز پرداخته است و عناصري را در اخلاق اجتماعي مؤثر مي‌داند كه بسياري از انديشمندان از آن غافل بوده‌اند اما از نگاه تيزبينانه و موشكافانه‌ي او پوشيده نمانده‌ است. اخلاق اجتماعي به‌عنوان نحوه‌ي تعامل افراد جامعه با يكديگر داراي مؤلفه‌هاي متعددي است كه تحقق آن‌ها به‌صورت صحيح به عوامل مختلفي بستگي دارد و هر عملي كه از فرد در قبال ديگران سر مي‌زند اخلاق اجتماعي او را به سمت رشد يا تنزل پيش مي‌برد. در حكمت متعاليه ارتباط گسترده و عميقي ميان مؤلفه‌هاي اخلاق اجتماعي با اصول فلسفي ملاصدرا و ديگر مباحث فلسفي او نظير زيبايي‌شناسي و عشق شناسي، علم الاسماء و معرفت الهي، سعادت، عدالت و انسان‌شناسي وجود دارد. ما در اين پژوهش بر آنيم تا بامطالعه‌ي دقيق آثار ملاصدرا با روش توصيفي - تحليلي به بررسي موارد مذكور به دليل اهميت ويژه‌‌شان در رفتار و تعاملات افراد و تأثيرات فراواني كه بر اخلاق اجتماعي مي‌گذارند بپردازيم. ضمن اينكه اين موارد در رابطه‌اي دوسويه و متقابل با اخلاق اجتماعي قرار دارند و علاوه بر تأثيري كه بر آن مي‌گذارند از آن‌ نيز تأثير مي‌پذيرند. از منظر صدرالمتألهين مؤلفه‌هاي عشق شناسي و زيبايي‌شناسي نقشي بنيادين در اخلاق اجتماعي ايفا مي‌كنند و به طرز شگرفي در ارتقاي اخلاق اجتماعي مؤثرند. عشق مجازي نفساني كه بر مبناي زيبايي‌شناسي شكل مي‌گيرد با تأثيراتي كه بر اخلاق فردي، روابط خانوادگي و نحوه‌ي تعاملات اجتماعي مي‌گذارد افراد را به فضايل اخلاقي، آراسته و به‌سوي ترك رذايل سوق مي‌دهد. ملاصدرا با مطرح كردن عشق به نوع انساني صرف‌نظر از جنسيت، نژاد، مليت و... نتايج و حقوقي را بر آن مترتب مي‌داند كه در جهت تعالي اخلاق اجتماعي انجام مي‌پذيرند. قائل شدن صدرالمتألهين به خليفه الهي انسان با تأثيرپذيري از آموزه‌هاي عرفاني، سبب شده او شناخت خداوند و آفرينش انسان بر مثال پروردگارش را عاملي مهم در تخلق به اخلاق الهي به‌عنوان تنها موجود بي‌نقص هستي تلقي كند و آثار مترتب بر آن را در انواع رفتارهاي اجتماعي بيان كند. انسان‌شناسي و آشنايي با ابعاد وجودي انسان، ظرفيت‌ها و توانايي‌هاي او لازمه‌ي مطلوبيت اخلاق اجتماعي است و نوع نگرش انديشمندان به آدمي، تعريف آن‌ها از اخلاق و نحوه‌ي تعيين نمودن مؤلفه‌هاي اخلاقي را شكل مي‌دهد. حكيم صدرا با قائل شدن به ويژگي‌هايي نظير جسمانيه الحدوثي و روحانيه البقايي نفس آدمي، عدم وجود حد يقف در سير به سمت كمال، حركت جوهري، بي‌نهايت بودن استعدادها و قابليت‌ها، زيبايي‌شناسي و عشق‌آفريني و... چگونگي تأثير اين موارد در بهره‌مندي انسان‌ها از فضايل اخلاقي هنگام تعامل با ديگران را بيان مي‌دارد. در نهايت، سعادت را به‌عنوان نقطه‌ي اوج تعالي انسان، هدف و مطلوب اخلاق اجتماعي تلقي نموده و آن را انگيزه‌اي براي بهبود تعاملات اجتماعي و معاشرت‌هاي جمعي محسوب مي‌كند و در اين راستا عدالت را به‌عنوان زيربناي اخلاق اجتماعي كه منش و خلق‌وخوي افراد را دچار تحول مي‌كند و اخلاق اجتماعي را به سمت رشد جهت مي‌دهد مي‌داند.

Aesthetics , Happiness , Love , Social ethics , Mulla Sadra

The position of social Ethics in system of thought of Mulla Sadra

فلسفه و كلام اسلامي

Success in worldly life and completing this stage of human life - which is the prelude to true salvation - in a way that is useful and fruitful is based on the way of social life and the optimal use of the opportunity given to him in the form of social life to reach his goal. Is. According to Mulla Sadra, social life is a platform for providing favorable conditions for a person to achieve happiness, and this platform requires superior and humane social ethics to be able to implement the necessary groundwork as it should be. Social ethics has many components, the realization of which depends on various factors, and every action of a person leads his ethics towards growth or towards degradation. Social ethics in transcendental wisdom has a broad and deep connection with Mulla Sadraʹs philosophical principles and his other philosophical topics, including aesthetics and love, the science of names and divine knowledge, happiness, justice and anthropology, and in addition to the influence it has on these areas, it also receives influence from them. . The components of love and aesthetics play a fundamental role in social ethics from Hakim Sadraeiʹs point of view and are remarkably effective in promoting social ethics. Selfish virtual love, with its effects on personal ethics, family relationships and the way of social interactions, leads people to be adorned with moral virtues and abandon vices. Success in worldly life and completing this stage of human life - which is the prelude to true salvation - in a way that is useful and fruitful is based on the way of social life and the optimal use of the opportunity given to him in the form of social life to reach his goal. Is. According to Mulla Sadra, social life is a platform for providing favorable conditions for a person to achieve happiness, and this platform requires superior and humane social ethics to be able to implement the necessary groundwork as it should be. Social ethics has many components, the realization of which depends on various factors, and every action of a person leads his ethics towards growth or towards degradation. Social ethics in transcendental wisdom has a broad and deep connection with Mulla Sadraʹs philosophical principles and his other philosophical topics, including aesthetics and love, the science of names and divine knowledge, happiness, justice and anthropology, and in addition to the influence it has on these areas, it also receives influence from them. . The components of love and aesthetics play a fundamental role in social ethics from Hakim Sadraeiʹs point of view and are remarkably effective in promoting social ethics. Selfish virtual love, with its effects on personal ethics, family relationships and the way of social interactions, leads people to be adorned with moral virtues and abandon vices. Sadrul Matalhinʹs belief in the divine caliph of man with the influence of mystical teachings causes him to consider the knowledge of God and the creation of man on the example of his Lord as an important factor in the exaltation of social ethics and to express the consequences of it in all kinds of social behaviors. Happiness is considered as the pinnacle of human excellence, the goal and desirable of social ethics, and it is considered a motivation to improve social interactions and collective associations, and justice, as the foundation of social ethics, transforms the character and mood of people and directs social ethics towards growth and progress.

6

118960