24192

AHL2 307

كارشناسي ارشد

علوم حديث - اقتصاد اسلامي

الهيات و معارف اهل البيت(ع)

24/06/1403

111 ص.

دكتر وحيد مقدم

شكست بازار، , اقتصاد رفتاري، , تعاوني واره، , جهاد سازندگي، , سواري رايگان، , همكاري مشروط، , همكاري غيرمشروط.

مطالعۀ حاضر در چارچوب تحليل كالاهاي عمومي و شكست بازار به بررسي انگيزه‌هاي همكاري در دو نهاد سنتي و انقلابي ايران، شامل تعاوني‌هاي سنتي واره و جهاد سازندگي، با استفاده از رويكرد اقتصاد رفتاري مي‌پردازد. در اقتصاد كلاسيك، تدارك كالاهاي عمومي به‌دليل وجود پديده‌هايي مانند سواري رايگان، اغلب به شكست بازار منجر مي‌شود. در اين وضعيت، دولت‌ها به‌عنوان راه‌حل اصلي شناخته مي‌شوند كه از طريق تأمين مالي از منابع عمومي مانند ماليات، سعي در توليد و تأمين اين كالاها دارند. بااين‌حال، در شرايطي كه دولت‌ها با محدوديت‌هاي مالي يا اجرايي مواجه‌اند، نقش خودياري‌هاي محلي و نهادهاي خودجوش برجسته مي‌شود. يافته‌هاي اقتصاد آزمايشگاهي و مطالعات ميداني نشان مي‌دهد بازيگران اقتصاد، نه صرفاً از نوع منفعت‌طلب؛ بلكه حداقل از سه نوع منفعت‌طلب، همكاري‌كنندۀ مشروط و همكاري‌كنندۀ غيرمشروط تشكيل شده‌اند كه تركيب آنها و نوع تعامل آنها با يكديگر موجب شكل‌گيري همكاري يا شكست آن مي‌شود. يافته‌هاي اقتصاد آزمايشگاهي منعكس‌شده در نظريۀ همكاري مشروط گوياي آن است كه كليد همكاري در توان تأثير بر همكاران مشروط است، كساني كه در صورت (عدم) همكاري ديگران همكاري مي‌كنند (نمي‌كنند). اقتصاد آزمايشگاهي همچنين نشان مي‌دهد كه با استفاده از روش‌هاي تنبيهي (مانند جريمه مالي) يا روش‌هاي غيرتنبيهي (مانند مرتب‌سازي) مي‌توان همكاري را تداوم بخشيد. درعين‌حال نظريۀ ديگري به نام همكاري غيرمشروط كليد همكاري را در تأثير همكاران غيرمشروط بر مشروط و ساخت ترجيحات مي‌داند. طبق اين نظريه بسياري افراد قبل از تعامل با ديگران ترجيحات خاصي ندارند و در بستر آن كنش نوع ترجيحات خود را مشخص مي‌كنند. همكاران غيرمشروط يا طراحان همكاري تلاش مي‌كنند بستر را به‌گونه‌اي طراحي كنند (از طريق عواملي مانند اثر سرمشق، اثر هويت، اثر مرتب‌سازي، اثر باور، اثر قاب‌بندي، ...) كه ترجيحات همكارانه اين افراد را برانگيزند. روش تحقيق حاضر موردپژوهي مقايسه‌اي و تطبيقي است. بدين صورت كه دو مورد واره و جهاد سازندگي به‌صورت جداگانه با دو نظريۀ همكاري مشروط و غيرمشروط تطبيق داده شده و سپس با يكديگر مقايسه مي‌شوند. داده‌ها از منابع دست دوم، يعني آثار مربوط به واره، به‌ويژه تحقيقات دكتر مرتضي فرهادي، مردم‌شناس برجسته، و خاطرات جهادگران و ساير آثار مربوط به جهاد سازندگي جمع‌آوري شدند. مطالعۀ تعاون سنتي واره و جهاد سازندگي نشان مي‌دهد كه واره را مي‌توان تا حد بسيار زيادي نمونه‌اي از همكاري مشروط به حساب آورد كه انگيزۀ اصلي در آن، اقتصادي «مبادله شير» است و مهم‌ترين روش براي تداوم همكاري در آن مرتب‌سازي است؛ بدين صورت كه افراد پيش از شروع همكاري يكديگر را براساس نوع ترجيحات آشكارشده در دوره‌هاي قبل انتخاب مي‌كنند. در مقابل، جهاد سازندگي را با نظريۀ همكاري غيرمشروط مي‌توان بهتر توضيح داد كه در آن در ابتدا منفعت‌طلب‌ها از طريق مرتب‌سازي طبيعي يا طراحي‌شده حذف مي‌شوند و سپس همكاران غيرمشروط تلاش مي‌كنند از طريق عواملي مانند هويت، سرمشق، باور و... (طبق ادبيات اقتصاد رفتاري) روي ترجيحات همكاران مشروط تأثير بگذارند. درعين‌حال عوامل ديگري نيز منبعث از ادبيات و آموزه‌هاي ديني به كارگرفته مي‌شوند كه مي‌توانند موجب ساخت ترجيحات الهي يا اخروي شوند، ازجمله اثر تقوا و اثر ولايت، اثر توكل، اثر جهاد. نتيجه مهم آنكه عملاً فضاي همكاري در نهادهاي انقلابي به‌لحاظ نوع انگيزه‌ها ارتقا يافته و در عين داشتن كاركرد اقتصادي، در خدمت تزكيه نيز قرار مي‌گيرند.

Conditional Cooperation,. , Unconditional Cooperation, , Jihad-e-Sazandegi, , Vareh, , Experimental Economics

Motivations of cooperation in traditional livelihood cooperatives of Iranians (with emphasis on "vara") compared to revolutionary institutions (with emphasis on Jihad-e Sazandegi), employing the lens of behavioral economics

معارف اهل‌البيت(ع)

Findings from experimental economics and field studies show that economic actors are not solely opportunistic but encompass at least three types: opportunistic, conditionally cooperative, and unconditionally cooperative. The interplay between these types and their interactions determines whether cooperation forms or fails. Experimental economics, particularly the theory of conditional cooperation, suggests that the key to fostering cooperation lies in influencing conditionally cooperative partners—those who cooperate (or refrain from cooperating) based on the actions of others. Additionally, experimental economics demonstrates that cooperation can be sustained through both punitive measures (e.g., financial penalties) and non-punitive methods (e.g., sorting). Meanwhile, the theory of unconditional cooperation posits that the core of cooperation lies in the influence of unconditionally cooperative individuals on conditionally cooperative ones, particularly in shaping preferences. According to this theory, many individuals lack fixed preferences before interacting with others, and their preferences are shaped by the context of these interactions. Unconditionally cooperative partners, or cooperation designers, aim to create contexts (through mechanisms such as role-model effects, identity effects, sorting effects, belief effects, and framing effects) that stimulate the cooperative preferences of others. This study adopts a comparative case study approach, analyzing two cases—Vareh and Jihad-e-Sazandegi—in relation to the theories of conditional and unconditional cooperation, and comparing the two. Data was gathered from secondary sources, including research on Vareh, particularly Dr. Morteza Farhadiʹs work, as well as the memoirs of Jihad-e-Sazandegi volunteers and other related materials. The study of traditional cooperation in both Vareh and Jihad-e-Sazandegi reveals that Vareh largely exemplifies cooperation based on conditional cooperation, where the main motivation is economic, and exchanges are fully reciprocal. The most crucial method for sustaining cooperation in this context is sorting, where individuals select one another based on the preferences revealed in prior interactions. In contrast, Jihad-e-Sazandegi is better explained by the theory of unconditional cooperation, where opportunistic actors are initially filtered out through natural or designed sorting mechanisms. Subsequently, unconditionally cooperative partners seek to influence the preferences of conditionally cooperative individuals through factors such as identity, role models, and beliefs (as outlined in behavioral economics literature). Furthermore, other factors, in line with Islamic teachings, may contribute to shaping divine or otherworldly preferences, such as the influence of piety, guardianship, and reliance on God

5

118115