23466

PHI3 85

دكتري

حكمت متعاليه

ادبيات و علوم انساني

1403/01/25

232 ص.

علي ارشدرياحي , محمدمهدي مشكاتي

ملاصدرا , علامه مجلسي , كتاب التوحيد اصول كافي , عقلگرايي , تاويل

كتاب التوحيد اصول كافي حاوي زبده‌ترين معارف توحيدي شيعه است كه شروح مختلفي بر آن نوشته شده است كه از مهم‌ترين آنها شرح ملاصدرا و علامه مجلسي است. رساله حاضر به روش توصيفي- تحليلي به ريشه اختلافات اين دو شرح در رويكرد، روش و استدلال پرداخته است. مباني مورد نظر شارحان، هدف، جايگاه و حدود عقل، نقل، كشف و تأويل نزد ايشان در اختلافات مذكور مؤثر بوده است. ملاصدرا رويكردي مسئله محور به روايات دارد. در شرح او تقريبا تمامي مضامين روايي با رويكرد و روش عقلي- فلسفي و استدلال‌هاي مبتني بر مباني وجودشناسانه او تبيين شده‌اند. علت اتخاذ چنين رويكرد، روش و استدلالهايي از سوي وي اين امور است: اولا داشتن مباني و منظومه منسجم و جامع حكمت متعاليه با محوريت اصالت وجود سبب شده است تا توان تبيين فلسفي مسائل توحيدي مندرج در روايات براي ملاصدرا فراهم گردد. ثانيا هدف او تعمق در معاني روايات با استفاده از تعقل فلسفي است. ثالثا نزد وي عقل داراي جايگاه و حدود وسيعي در فهم آيات و روايات و طريق موثق در وصول به حق است و شريعت حق و معارف يقيني منطبق هستند. بخش ديگري از روايات با رويكرد و روش فلسفي- عرفاني و گاه تأويلي توسط ملاصدرا شرح شده است كه ريشه آن در جايگاه و حدود كشف و عرفان نزد او است. از نظر وي كشف حقيقي و عقل متحدند و عقل نظري و عملي در آخرين درجات كمالي كه مرتبه فناي مورد نظر عرفا است اتحاد پيدا مي‌كنند. از اين رو شرح او سرشار از تبيين بر اساس مباني مصبوغ به عرفان و نظرات عرفا است. او با بهره‌گيري از اين مباني و قائل شدن به مراتب رسوخ در علم، درجاتي از تاويل را نزد خويش يافته و بر اساس ضوابطي نظير جامعيت تشبيه و تنزيه، مراقبت از موازين عقلي و تناسب با معنا تأويلاتي دارد. در بخش اختلافات علامه مجلسي با ملاصدرا، غلبه رويكرد و روش تعريفي- توصيفي و نقلي در شرح علامه مهمترين اختلاف است. ريشه اين رويكرد و روش در چند چيز است: اولا هدف او مقابله با جريانات فكري انحرافي با كمك آيات و روايات، حل معضلات الفاظ، كشف مخيبات آن و نقل نظرات افاضل است. ثانيا با وجود اعتقاد او به عقل به عنوان ابزار معرفت و گرايشاتي كه به ملاصدرا دارد اما حدود و مواضع بهره‌مندي از آن بسيار محدودتر از آن چيزي است كه نزد صدرا است. از اين رو رويكرد و روش علامه متناسب با اين نگاه در مواضع مختلف شامل نقلي صرف، عقلي- نقلي و عقلي- فلسفي است. ثالثا به سبب عدم پذيرش مباني عرفاني از جمله وحدت وجود و رشحه بودن خلق، شرح او عاري از رويكرد و روش عرفاني است. نيز انحصار امكان تاويل در معصومين عليهم السلام مانع اتخاذ روش تاويلي از سوي او شده است. نگاه نقلي غالب در شرح وي خصوصا در اثبات توحيد و اوصاف الهي مي‌تواند پيامدهاي نامطلوب اخبارگرايي افراطي در اين عرصه را به دنبال داشته باشد و توان تبيين عقلي چنين موضوعاتي را از جريان تفكر شيعي در برابر شبهات و فرق ضاله بكاهد.

1403/02/25

همدم نوروزي

Mulla sadra , Allameh Majlesi , The Book of monothesime of Usul-e-Kafi , Rationalism , Pseudo-interpretation

Tracing the cause of the differences between Mulla Sadra and Allameh Majlesi in their expositions on the book of monotheism of Usul-e-Kafi

فلسفه و كلام اسلامي

The Book of monothesime of Usul-e-Kafi contains the most excellent Shia monotheistic teachings, which have been explained by each of Mullah Sadra and Allameh Majlisi. The present treatise has dealt with the root of the differences between these two descriptions in the approach, method and reasoning using a descriptive-analytical method. The foundations considered by the commentators, the purpose, the place and limits of reason, transmission, discovery and pseudo-interpretation have been effective for them in the aforementioned disputes. Mulla Sadra has a problem-oriented approach to hadiths. In his description, almost all the themes of the narrative are explained with his rational-philosophical approach and method and arguments based on his ontological foundations. The reason for adopting such an approach, method and arguments on his part is the following: First of all, having the foundations and a coherent and comprehensive system of transcendental wisdom centered on the originality of existence has made it possible for Mulla Sadra to philosophically explain the monotheistic issues included in the hadiths. Secondly, his goal is to meditate on the meanings of hadiths using philosophical reasoning. Thirdly, according to him, reason has a place and wide limits in understanding the verses and traditions and a reliable way to reach the truth, and the law of truth and certain teachings are compatible. Another part of narrations is described by Mulla Sadra with a philosophical-mystical and sometimes interpretative approach and method, which has its roots in the place and limits of Kashf and mysticism for him. According to him, true discovery and reason are united, and theoretical and practical reason find unity in the last degrees of perfection, which is the level of annihilation desired by mystics. Therefore, his description is full of explanations based on the principles of mysticism and the opinions of mystics. By taking advantage of these foundations and considering the degree of influence in science, he has found degrees of pseudo-interpretation and based on criteria such as the comprehensiveness of analogy and contrast, he takes care of rational standards and appropriateness with the meaning of pseudo interpretations. In the section of Allameh Majlesi's differences with Mulla Sadra, the predominance of the descriptive-descriptive and narrative approach and method in Allameh's description is the most important difference. The root of this approach and method is in several things: First, his goal is to deal with deviant thought processes with the help of verses and narrations, to solve the problems of words, to discover their disadvantages and to convey the opinions of the best. Secondly, despite his belief in reason as a tool of knowledge and his tendencies towards Mulla Sadra, but the limits and positions of benefiting from it are much more limited than what Sadra has. Therefore, Allameh's approach and method are appropriate to this view in different positions, including mere narration, rational-narrative and rational-philosophical. Thirdly, due to the non-acceptance of mystical foundations, such as the unity of existence and the secret nature of creation, his description is devoid of a mystical approach and method. Also, the exclusivity of the possibility of pseudo interpretation in the innocents, peace be upon them, has prevented him from adopting the method of pseudo interpretation. The prevailing narrative view in her explanation, especially in proving monotheism and divine attributes, can lead to the undesirable consequences of extreme newsism in this field and reduce the ability to rationally explain such issues from the stream of Shiite thought against doubts and misguided differences.

5

31273